DiyalizHaber

​Sessiz çalışan organlar

Kalbimiz attığında hissederiz, akciğerlerimiz nefes alıp verirken fark ederiz. Peki ya böbreklerimiz? Çoğu zaman onların varlığını ancak bir sorun çıktığında hatırlarız.

Oysa böbrekler, yaşamın devamı için vazgeçilmez organlardır. Günde yaklaşık 180 litre kanı süzerek zararlı atıkları, fazla suyu ve toksinleri vücuttan uzaklaştırırlar. Bunun yanında tansiyonun düzenlenmesi, kırmızı kan hücrelerinin üretimi, kemik sağlığı ve vücudun asit-baz dengesinin korunması gibi çok sayıda önemli görevi üstlenirler.

Ne yazık ki böbrek hastalıklarının en önemli özelliği, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilmeleridir. Bu nedenle "sessiz hastalık" olarak da tanımlanırlar.

En çok merak edilen sorulardan biri ise şudur:

"Böbrek hasarı oluşursa yeniden düzelir mi?"

Bu sorunun cevabı, hasarın türüne ve tedavinin ne kadar erken başlandığına bağlıdır.

​

Böbrek hasarı nedir?

Böbrek hasarı; böbreklerin kanı süzme, atıkları uzaklaştırma ve vücudun sıvı-elektrolit dengesini sağlama görevlerinde bozulma meydana gelmesidir.

Tıp dünyasında böbrek hasarı iki ana başlık altında değerlendirilir:

• Akut böbrek hasarı (ABH)

• Kronik böbrek hastalığı (KBH)

Bu iki durum birbirinden tamamen farklıdır ve geri dönüş olasılıkları da farklılık gösterir.

 

Akut böbrek hasarında umut yüksektir

Akut böbrek hasarı saatler veya birkaç gün içerisinde gelişebilir.

En sık nedenleri şunlardır:

• Şiddetli ishal veya kusmaya bağlı sıvı kaybı

• Ağır enfeksiyonlar (sepsis)

• Büyük ameliyatlar

• Kalp yetmezliği

• İdrar yollarındaki taş veya prostat büyümesine bağlı tıkanıklıklar

• Bazı antibiyotikler

• Gereğinden fazla kullanılan ağrı kesiciler

• Kontrast madde kullanılan görüntüleme işlemleri

Bu durumlarda böbrekler geçici olarak görevlerini yerine getiremez.

Sevindirici olan ise, neden erken dönemde ortadan kaldırılırsa böbrek fonksiyonlarının çoğu hastada tamamen veya büyük ölçüde düzelebilmesidir.

Ancak tedavinin gecikmesi, böbrek dokusunda kalıcı hasar bırakabilir.

​

Kronik böbrek hastalığında neden geri dönüş zor?

Kronik böbrek hastalığında süreç aylar hatta yıllar boyunca ilerler.

En sık nedenleri:

• Diyabet

• Hipertansiyon

• Kronik glomerül hastalıkları

• Polikistik böbrek hastalığı

• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

• Otoimmün hastalıklar

• Uzun süreli bazı ilaçların kullanımı

Bu hastalıklarda böbreğin temel çalışma birimi olan nefronlar zaman içinde hasar görür.

İnsan doğduğunda yaklaşık 1 milyon nefronla dünyaya gelir. Hasar gören nefronların yerini yenileri alamaz.

İşte bu nedenle kronik böbrek hastalığında oluşan kayıp çoğunlukla kalıcıdır.

 

Böbrek kendini gerçekten yenileyebilir mi?

Bu sorunun cevabı hem evet, hem hayırdır.

Böbrek hücrelerinin bir kısmı hafif hasarlarda kendilerini onarabilir.

Ancak;

• Yaygın hücre ölümü,

• Uzun süren iltihap,

• Damar hasarı,

• Fibrozis (yara dokusu oluşumu)

geliştiğinde hasar kalıcı hale gelir.

Bugün için kaybedilen böbrek dokusunu tamamen eski haline getirebilen bir tedavi bulunmamaktadır.

Ancak bilim insanları kök hücre tedavileri, rejeneratif tıp ve yapay organ teknolojileri üzerinde yoğun çalışmalar yürütmektedir.

​

En büyük düşman: Geç kalmak

Böbrek hastalıklarının en önemli problemi belirtilerin geç ortaya çıkmasıdır.

Birçok kişi böbrek fonksiyonlarının yarısını kaybetmesine rağmen hiçbir yakınma yaşamaz.

Belirtiler ortaya çıktığında hastalık çoğu zaman ilerlemiştir.

 

Hangi belirtiler önemlidir?

Aşağıdaki belirtiler böbrek hastalığını düşündürebilir:

✓ Ayaklarda şişme

✓ Göz kapaklarında ödem

✓ Köpüklü idrar

✓ İdrarda kan

✓ Gece sık idrara çıkma

✓ Halsizlik

✓ İştahsızlık

✓ Bulantı

✓ Kaşıntı

✓ Nefes darlığı

✓ Kontrol altına alınamayan tansiyon

Bu belirtilerden biri varsa mutlaka aile hekiminize veya nefroloji uzmanına başvurmalısınız.

 

Kimler mutlaka tarama yaptırmalı?

Aşağıdaki kişilerde böbrek hastalığı gelişme riski daha yüksektir.

• Diyabet hastaları

• Hipertansiyon hastaları

• Kalp hastaları

• Obez bireyler

• 60 yaş üzerindekiler

• Ailesinde böbrek hastalığı bulunanlar

• Sigara kullananlar

• Uzun süre ağrı kesici kullananlar

• Böbrek taşı öyküsü olanlar

Bu kişilerin yılda en az bir kez böbrek fonksiyonlarını kontrol ettirmeleri önerilir.

 

Böbrek hastalıkları nasıl teşhis edilir?

Tanı için çoğu zaman oldukça basit testler yeterlidir.

Kan testi: Kreatinin değeri ölçülür. Bu değerden hesaplanan eGFR, böbreğin çalışma kapasitesini gösterir.

İdrar tahlili: Protein kaçağı, kanama, enfeksiyon ve şeker kaçağı gibi bulgular araştırılır.

İdrarda albümin ölçümü: Diyabet hastalarında erken böbrek hasarının en önemli göstergelerindendir.

Ultrasonografi: Böbreğin yapısı değerlendirilir.

Gerekli durumlarda tomografi, MR veya böbrek biyopsisi de yapılabilir.

​

Tedavide amaç yalnızca kreatinini düşürmek değildir!

Birçok hasta "Kreatininimi nasıl düşürürüm?" diye düşünür.

Oysa hekimlerin amacı yalnızca laboratuvar sonucunu düzeltmek değildir.

Asıl hedef;

• Böbreğin kalan fonksiyonunu korumak,

• İlerlemeyi yavaşlatmak,

• Kalp damar hastalıklarını önlemek,

• Yaşam kalitesini artırmaktır.

​

Günümüzde tedavi seçenekleri gelişiyor!

Son yıllarda diyabet tedavisinde geliştirilen bazı ilaçların böbreği koruyucu etkileri olduğu gösterildi.

Ayrıca tansiyon kontrolü için kullanılan bazı ilaçlar da böbrekteki protein kaçağını azaltarak hastalığın ilerlemesini yavaşlatabiliyor.

Bunun yanında;

• Sağlıklı beslenme,

• Tuz tüketiminin azaltılması,

• Düzenli egzersiz,

• Sigaranın bırakılması,

• İdeal kilonun korunması

tedavinin vazgeçilmez parçalarıdır.

​

Bitkisel ürünler gerçekten faydalı mı?

Toplumda en sık sorulan sorulardan biri budur.

Ne yazık ki internette "böbreği temizleyen", "böbreği yenileyen", "kreatinini düşüren" adı altında satılan birçok ürünün bilimsel etkinliği kanıtlanmamıştır.

Daha da önemlisi, bazı bitkisel ürünler böbreğe zarar verebilir ve kullanılan ilaçlarla etkileşime girebilir.

Bu nedenle herhangi bir bitkisel ürün veya takviye kullanmadan önce mutlaka hekime danışılmalıdır.

​

Böbreklerinizi korumak için 10 altın öneri nelerdir?

1. Kan basıncınızı düzenli ölçtürün.

2. Kan şekerinizi kontrol altında tutun.

3. Sigarayı bırakın.

4. Fazla tuz tüketmeyin.

5. Sağlıklı kilonuzu koruyun.

6. Haftada en az 150 dakika yürüyüş yapın.

7. Gereksiz ağrı kesici kullanmayın.

8. Doktor önerisi olmadan bitkisel ürün kullanmayın.

9. Yeterli sıvı tüketin; ancak kalp veya böbrek hastalığınız varsa sıvı miktarını doktorunuzun önerisine göre ayarlayın.

10. Düzenli kan ve idrar kontrollerinizi yaptırın.

​

Doğru Bilinen Yanlışlar

❌ "Kreatinin yüksekse mutlaka diyalize girilir."

Doğrusu: Diyaliz kararı yalnızca kreatinin değerine göre verilmez. Hastanın genel durumu, böbrek fonksiyonu, belirtileri ve diğer laboratuvar bulguları birlikte değerlendirilir.

❌ "Çok su içmek böbreği mutlaka iyileştirir."

Doğrusu: Yeterli sıvı tüketimi önemlidir; ancak gereğinden fazla su içmek her zaman faydalı değildir. Bazı hastalarda fazla sıvı zararlı bile olabilir.

❌ "Bitkisel ürünler zararsızdır."

Doğrusu: Doğal olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Bazı bitkisel ürünler doğrudan böbrek hasarına yol açabilir.

❌ "Hiç şikâyetim yok, böbreklerim sağlamdır."

Doğrusu: Kronik böbrek hastalığı yıllarca hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir.

​

Gelecekte bizi neler bekliyor?

Bilim dünyası böbrek hastalıklarının tedavisi konusunda umut verici çalışmalar yürütmektedir.

Kök hücre tedavileri, doku mühendisliği, biyoyapay böbrek sistemleri ve gen tedavileri üzerinde önemli araştırmalar devam etmektedir.

Bu çalışmaların amacı, gelecekte böbrek fonksiyonlarını yalnızca korumak değil, hasar gören dokuyu yeniden onarabilmektir. Ancak bu yaklaşımların büyük bölümü henüz araştırma aşamasındadır ve rutin klinik uygulamaya girmemiştir.

​

Son söz

Böbrek hasarının geri dönebilir olup olmadığı tek bir cümleyle yanıtlanabilecek bir soru değildir. Akut böbrek hasarı zamanında tanınıp tedavi edildiğinde çoğu zaman düzelebilir. Buna karşılık kronik böbrek hastalığında oluşan kalıcı doku kaybı genellikle geri getirilemez. Buna rağmen erken tanı, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları sayesinde hastalığın ilerlemesi yıllarca yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi korunabilir.

Unutulmamalıdır ki böbrek hastalıklarında en etkili tedavi, hasar oluştuktan sonra değil, hasar oluşmadan önce alınan önlemlerdir. Düzenli sağlık kontrolleri, risk faktörlerinin kontrol altına alınması ve hekim önerilerine uyulması, böbrek sağlığını korumanın en güvenilir yoludur.